Ondernemingsraad verplicht: vanaf hoeveel medewerkers, en wat als je er geen hebt

De grens ligt bij 50 medewerkers. Heeft jouw bedrijf of organisatie 50 of meer mensen in dienst, dan ben je volgens de Rijksoverheid verplicht een ondernemingsraad (OR) in te stellen. Zit je daar structureel onder, dan geldt die verplichting niet - een tijdelijke piek van een paar weken telt niet mee, het gaat om hoeveel mensen er in de regel werken.

Run je meerdere bedrijven? Dan geldt de telling per bedrijf. Heeft elk van je bedrijven 50 medewerkers of meer, dan heeft ieder bedrijf zijn eigen OR nodig. Heb je daarentegen meerdere bedrijven die allemaal onder de 50 medewerkers blijven, dan mag je volstaan met één gemeenschappelijke OR voor het geheel.

Het contracttype van je medewerkers maakt voor de telling niet uit: vast of tijdelijk weegt voor de drempel evenveel. Zit je onder de 50, dan mag je altijd vrijwillig een OR instellen, ook als de wet dat nog niet van je eist - sommige bedrijven doen dat juist voordat ze de grens naderen, om niet halverwege een groeispurt een heel inspraakorgaan uit de grond te moeten stampen.

Let op: dit artikel beschrijft de hoofdregel. Voor jouw exacte situatie - bijvoorbeeld bij een ingewikkelde bedrijfsstructuur - raadpleeg je de actuele tekst van de Wet op de ondernemingsraden of een arbeidsjurist.

Zit je tussen de 10 en 50 medewerkers, dan is een OR niet verplicht, maar is er een alternatief: de personeelsvertegenwoordiging (PVT). Je mag die altijd vrijwillig instellen. Verplicht wordt het pas zodra de meerderheid van je personeel erom vraagt - vanaf dat moment moet je een PVT oprichten. Ook een cao kan die verplichting opleggen, los van wat je personeel zelf wil.

Een PVT moet minimaal drie leden hebben. De leden hebben dezelfde rechten als OR-leden, ook al is de PVT zelf een lichter orgaan met minder wettelijke bevoegdheden dan een volwaardige OR.

Heb je minder dan 10 medewerkers, dan is een PVT niet verplicht - ook niet als je personeel er zelf om vraagt. Je kunt er wel vrijwillig een instellen als je dat zelf nuttig vindt, bijvoorbeeld omdat je team meebeslissen op prijs stelt.

De praktische vraag die hierbij vaak misgaat, is: wanneer telt iemand mee voor de 10- of de 50-grens? Voltijd of deeltijd maakt geen verschil, en een vast of tijdelijk contract evenmin. Waar het op aankomt, is of iemand structureel voor je werkt - een invalkracht voor twee weken telt dus anders dan iemand die al een half jaar op de loonlijst staat.

Heb je geen OR en ook geen PVT - bijvoorbeeld omdat je onder de 10 medewerkers zit, of omdat niemand om een PVT heeft gevraagd - dan vervalt de inspraak niet helemaal. De wet verplicht je dan om minimaal twee keer per jaar een personeelsvergadering te houden, waarin je medewerkers inspraak en informatie krijgen over hoe het bedrijf ervoor staat. Vraagt een kwart van je medewerkers om een extra vergadering, dan moet je die ook organiseren.

Ben je wel OR-plichtig - je zit op of boven de 50 medewerkers - en stel je toch geen OR in, dan houdt het daar niet bij op. Werknemers of hun vakbond kunnen naar de kantonrechter stappen. Die kan je als werkgever verplichten om binnen een bepaalde termijn alsnog een OR in te stellen. Ook kan een bedrijfscommissie worden gevraagd om te bemiddelen tussen jou en je personeel.

Dat maakt "we zien er later wel naar" een risicovolle houding zodra je de grens van 50 medewerkers structureel overschrijdt. Het gaat niet om een boete die je kunt inplannen als bedrijfskosten, maar om een gang naar de rechter die je bedrijfsvoering en de verhoudingen met je personeel onder druk zet - en die je met een beetje planning vooraf had kunnen voorkomen.

Een OR of PVT instellen kost tijd: je moet kandidaten vinden, verkiezingen organiseren en de raad laten inwerken voordat die daadwerkelijk functioneert. Wacht je daarmee tot de maand dat je door de 50 medewerkers heen schiet, dan ben je vanaf dat moment formeel in gebreke terwijl de raad er nog niet eens staat.

Een praktische aanpak: begin het proces zodra je richting de 45 medewerkers gaat, niet pas erna. Zo heb je de verkiezing en de eerste vergaderingen achter de rug tegen de tijd dat de verplichting daadwerkelijk ingaat.

Hou bij het tellen vast aan wat structureel is. Een paar weken extra personeel voor een piekperiode telt niet mee voor de drempel; mensen die al maanden op de loonlijst staan, telt wel, ongeacht of het om een vast of tijdelijk contract gaat, en ongeacht voltijd of deeltijd.

Werk je met meerdere vestigingen onder één bedrijf, reken dan het totale, structurele personeelsbestand van dat bedrijf - niet het aantal mensen op elke locatie apart. Pas als je meerdere afzonderlijke bedrijven runt die ieder onder de 50 blijven, mag je ze voor de OR-verplichting samen behandelen met één gemeenschappelijke raad.

Twijfel je of je telling klopt, bijvoorbeeld door een ingewikkelde groepsstructuur met meerdere bv's? Leg die dan voor aan een arbeidsjurist voordat je een keuze maakt die je personeel kan betwisten.