Energielabel C kantoorpand: wat de verplichting sinds 2023 betekent

Sinds 1 januari 2023 moet elk kantoorgebouw in Nederland minimaal energielabel C hebben. Dat staat los van of je het pand zelf gebruikt, verhuurt of huurt: de eis geldt voor het gebouw. Volgens RVO komt energielabel C neer op een "primair fossiel energiegebruik van maximaal 225 kWh per m2 per jaar".

Dat getal wordt niet zomaar geschat. Het label moet worden vastgesteld volgens de rekenmethode NTA 8800, de landelijke standaard voor energieprestatie van gebouwen. Een energieadviseur meet daarbij onder meer isolatie, type verwarming en koeling, en de leeftijd van installaties, en registreert het resultaat.

De verplichting geldt voor bestaande kantoorgebouwen, niet alleen voor nieuwbouw. Dat betekent dat een pand dat tien of twintig jaar geleden prima voldeed aan de toenmalige regels, nu alsnog aan de nieuwe ondergrens moet voldoen. Heb je nog geen recent label laten vaststellen, dan is dat de eerste stap: zonder geldig label kun je niet aantonen dat je aan de eis voldoet, ook niet als het pand feitelijk zuinig genoeg is.

De consequentie is niet een boete in de eerste plaats, maar een gebruiksverbod. RVO is daar direct over: "Wanneer een kantoorgebouw niet voldoet aan de energielabel C-verplichting, mag het kantoorgebouw niet gebruikt worden." Met andere woorden: een pand zonder geldig label C is volgens de regels geen kantoor meer, ongeacht of er al jaren mensen werken.

Handhaving ligt niet bij RVO zelf, maar bij de gemeente of omgevingsdienst waar het pand staat. Zij houden toezicht op het Besluit bouwwerken leefomgeving, waar deze eis onderdeel van is. RVO meldt dat "het bevoegd gezag kan na het toezicht verschillende handhavingsmaatregelen nemen", zonder daarbij vaste bedragen of een vast stappenplan te noemen — dat verschilt dus per gemeente en per situatie.

Concreet betekent dit dat je niet kunt uitrekenen wat een overtreding je exact gaat kosten: er staan geen landelijke boetebedragen gepubliceerd. Wat wel vaststaat, is dat een gemeente die een controle uitvoert en een ontbrekend of onvoldoende label aantreft, gerechtigd is in te grijpen op het gebruik van het pand. Dat maakt dit anders dan een fiscale regeling waarbij je op zijn hoogst een aftrekpost misloopt — hier staat het gebruik van je eigen pand op het spel.

Niet elk kantoor valt onder de verplichting. IPLO, het informatiepunt voor de leefomgeving, noemt een reeks uitzonderingen die in de praktijk vaak over het hoofd worden gezien.

De belangrijkste twee zijn een kwestie van meten. Ten eerste geldt de eis niet als kantoorfuncties minder dan 50% van de totale gebruiksoppervlakte van het gebouw beslaan — bijvoorbeeld een bedrijfspand waar het kantoorgedeelte klein is ten opzichte van een loods of werkplaats. Ten tweede geldt: "het gebruiksverbod geldt niet als de gebruiksoppervlakte (GO) aan kantoorfuncties en nevengebruiksfuncties minder is dan 100 m2", zoals vastgelegd in artikel 3.87, lid 3 van het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Daarnaast zijn rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten uitgezonderd, net als kantoorgebouwen die maximaal twee jaar worden gebruikt — een termijn die volgens IPLO "meerdere keren kan worden ingeroepen zolang de gezamenlijke periodes 2 jaar niet overschrijden". Ook is er een hardheidsclausule: kun je aantonen dat alle maatregelen met een terugverdientijd tot 10 jaar al zijn genomen, en zijn verdergaande investeringen onredelijk hoog, dan kan uitstel worden verleend.

Het eerste dat je kunt checken, is of je pand überhaupt een geldig energielabel heeft en wat daarop staat. Heb je geen recent label, dan weet je simpelweg niet of je voldoet — en dat risico is groter dan een matig label, omdat je dan niets kunt aantonen bij een controle.

Huur je het pand, ga dan na wat er in het huurcontract staat over onderhoud en verduurzaming. In de praktijk ligt de zorg voor het energielabel doorgaans bij de eigenaar van het pand, maar de verdeling van kosten voor eventuele maatregelen hangt af van de afspraken die jullie hebben gemaakt. Dit is iets om expliciet te bespreken, niet om als vanzelfsprekend aan te nemen.

Zit je net onder de norm, dan zijn het vaak niet de duurste ingrepen die het verschil maken. Ledverlichting, tochtwering, na-isolatie van het dak of het vervangen van enkel glas door HR++-glas hebben doorgaans een terugverdientijd die ruim binnen de gehanteerde grens van 10 jaar valt, en kunnen een pand net over de streep van label C trekken. Laat een energieadviseur vooraf doorrekenen welke maatregelen het meeste opleveren voor het laagste bedrag, in plaats van in één keer het hele pand te verduurzamen. Wacht niet tot een gemeente langskomt: de verplichting geldt al sinds 2023, dus een controle kan zich elk moment aandienen.